Rozumiem Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Zamknięcie tego komunikatu oznacza zgodę na ich zapisywanie na Twoim komputerze. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do nich w Twojej przeglądarce. Dowiedz się więcej.
ZAPYTAJ EKSPERTA
NIE ZNALAZŁEŚ ODPOWIEDZI NA SWOJE PYTANIA? ZAPYTAJ EKSPERTA

Choroby jabłoni

Ze swoją długą historią i dzięki wspaniałemu smakowi jabłka są najpopularniejszymi owocami uprawianymi na Świecie. Ciężko sobie nawet wyobrazić ogród, w którym nie byłoby choć jednej jabłonki. Jabłka są nie tylko smaczne, ale również wyjątkowo zdrowe; zawierają fruktozę, której powolna przemiana w naszym organizmie chroni przed gwałtownym wzrostem ilości cukru we krwi, wspomagający trawienie błonnik oraz wiele innych substancji odżywczych, witamin i mikroelementów.

 

Pomimo tych oczywistych zalet, jabłonie są niestety podatne na wiele chorób, które mogą mieć zarówno podłoże bakteryjne, wirusowe jak i grzybowe. Ponadto jabłka z naszego ogrodu mogą zainteresować owady, których larwy pozostawią na owocach brzydko wyglądające ślady.

 

Podatność jabłoni na choroby jest w znacznym stopniu uwarunkowana genetycznie i wynika z niewielkiej puli genowej uprawianych roślin. Wszystkie bowiem rośliny tego rodzaju zostały sprowadzone z Azji Środkowej i Chin, i przez tysiące lat poddawane były przez ogrodników selekcji, której celem było tworzenie coraz to nowych odmian, charakteryzujących się specyficznym kształtem, wielkością czy smakiem owoców. Podczas tego procesu mniej atrakcyjne - z punktu widzenia ludzi - drzewka były eliminowane. W wyniku tego pula genetyczna roślin stawała się coraz mniejsza, co w konsekwencji doprowadziło do spadku ich odporności.

 

W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się jednak tendencję, polegającą na eliminowaniu z uprawy odmian o dużej podatności na choroby, i stopniowy powrót do tych wykazujących większą odporność. Za przykład mogą służyć jabłka McIntosh i Jonatan, które ze względu na dużą podatność na parcha jabłoni spotykane są w uprawie coraz rzadziej. Na popularności zyskały natomiast odmiany takie jak Koksa Pomarańczowa i wyhodowany z niej Szampion ( hybryda Koksy Pomarańczowej i Golden Delicius). Obie te odmiany uprawne charakteryzuje nie tylko bardzo mała wrażliwość na parcha, ale także pewna odporność na zarazę ogniową.

 

Co prawda, nie jesteśmy w stanie wpłynąć na zmianę biologii uprawianych przez nas jabłoni, ale za to możemy podjąć pewne działania, które z całą pewnością sprawią, że prawdopodobieństwo infekcji znacznie zmaleje lub, jeśli już do niej doszło, pozwoli zahamować jej rozprzestrzenianie.

 

Przede wszystkim powinniśmy pamiętać o działaniach prewencyjnych, polegających na regularnym usuwaniu opadłych liści, a także zainfekowanych jabłek. Zebrane resztki należy możliwie szybko usunąć z ogrodu - najlepiej spalić, by patogen nie zaatakował ponownie. Istnieją również odpowiednie środki, którymi możemy traktować zaatakowane drzewka. Jednak, by kuracja okazała się skuteczna, należy dobrać odpowiedni środek, co z kolei wymaga poprawnej identyfikacja czynnika chorobowego.

 

INFEKCJE GRZYBOWE

 

Parch Jabłoni

 

Najczęściej czynnikiem chorobowym atakującym jabłonie są grzyby. Niektóre infekcje są jedynie powierzchowne i mają znikomy wpływ na zdrowie drzew; inne natomiast mają przebieg na tyle ciężki, że dotknięte przez nie rośliny obumierają.

 

Jedną z najpopularniejszych i zarazem najgroźniejszych chorób grzybowych atakujących jabłka jest parch jabłoni. Choroba atakuje najczęściej wiosną, a czynnikiem sprzyjającym jej rozpowszechnianiu są obfite opady. Choroba wywoływana jest przez grzyba Venturia inqequali, którego zarodniki zimują w zainfekowanych liściach zalegający na ziemi.

 

Gdy jest odpowiednio wilgotno, spory są uwalniane i roznoszone przez wiatr. Atakują one wówczas młode liście, które są niezwykle podatne na infekcję. Uszkodzenia początkowo ma postać oliwkowych plamek na spodniej stronie liści. W miarę postępowania choroby plamki mogą pojawić się na wierzchniej stronie liści, a w kolejnym stadium ich kolor zmienia się na czarny, z dobrze zarysowanymi brzegami. W krańcowych przypadkach, już w środku lata, jabłonie mogą utracić wszystkie liście, stając się łatwym celem dla innych patogenów.

 

Plamy pojawiają się również na owocach, ale, mimo że wyglądają nieestetycznie, nie mają wpływu na smak jabłka. Systematyczne grabienie liści, a także opryski z fungicydów zapobiegawczych (nie dopuszczają do kiełkowanie zarodników) przeprowadzone kilkukrotnie wczesną wiosną powinny uchronić drzewa przed parchem. Jeśli jednak do zakażenia już dojdzie, z pomocą przyjdą fungicydy interwencyjne (stosowane po infekcji) i fungicydy wyniszczające, stosowane po pojawieniu się objawów. Nie należy jednak ich nadużywać, gdyż prowadzić to może do wykształcenia się odporności u grzyba. Środkiem, który wykazuje dużą skuteczność w zwalczaniu patogenu na wszystkich etapach jego rozwoju, a także działa zapobiegawczo, jest dodyna, która stanowi substancję aktywną w wielu popularnych środkach grzybobójczych.

 

Brudna plamistość jabłek

 

Jest silnie rozpowszechnioną chorobą jabłek i grusz, charakterystyczną dla miesięcy letnich.

 

Symptomem choroby są pojawiające się na owocach popielate plamy, które w rzeczywistości są koloniami grzyba. Objawy pojawiają się zwykle wczesną wiosną 3-4 tygodnie po opadnięciu płatków, jednak największe nasilenie symptomów chorobowych obserwować można zwykle późną wiosną i latem..

 

Choroba powodowana jest przez grzyba Gleodes pomigena, który zimuje w postaci mycelium (forma wegetatywna) lub w postaci owocników w zainfekowanych gałązkach jabłoni, lub tkankach żywicieli pośrednich, takich jak: maliny i jeżyny, dęby, klony, jesiony i wielu innych popularnych roślin. Wiosną zarodniki z gałązek są przenoszone przez deszcz i infekują owoce. Grzybnia rozwija się na wierzchniej warstwie owoców, a jej wzrost jest silnie uzależniony od wilgotności powietrza i występowania opadów.

 

By nie dopuścić do rozwoju choroby należy stosować cięcie przewietrzające, co sprawi, że wilgotność powietrza wewnątrz korony drzewa będzie mniejsza. W tym samym celu można pozbyć się drzew i krzewów z bezpośredniego sąsiedztwa jabłoni, eliminując przy okazji potencjalne źródło zakażeń . W celu ochrony przed chorobą można również stosować fungicydy, w szczególności wczesną wiosną, kiedy to dochodzi do pierwszych zakażeń.

 

Czarny rak jabłoni

 

W przypadku tej choroby czynnikiem chorobowym jest grzyb Physalospora obtusa, który zimuje na zainfekowanych konarach i owocach. Podczas wiosny uwalniane są zarodniki (konidia), które przenoszone są poprzez deszcz. W optymalnych warunkach zarodniki kiełkują już po kilku godzinach, po czym grzyb intensywnie się rozprzestrzenia, mogąc atakować wszystkie części roślin. XXX Na liściach prowadzi do tworzenia niewielkich purpurowych plamek , które z czasem jaśnieją, a dookoła nich pojawia się charakterystyczna, ciemna obwódka. Pierwsze oznaki choroby na owocach mają postać małych czarnych plamek z brązowawym pierścieniem dookoła. Z czasem cały owoc zostaje opanowany - kurczy się, a jego skórka czarnieje i twardnieje. Zainfekowana kora początkowo przyjmuje pomarańczowy odcień, a w miarę postępu choroby staje szorstka, pokryta guzkami i ma tendencję do łuszczenia się i odpadania.

 

Pasożyt rozprzestrzenia się najintensywniej podczas okresu kwitnienia, jednak konidia produkowane są przez cały sezon. Ponieważ grzyb zimuje w porażonych owocach i gałęziach, ich usunięcie minimalizuje ryzyko porażenia rośliny w kolejnym sezonie.

 

INFEKCJE BAKTERYJNE I WIRUSOWE

 

Zaraza ogniowa

 

Choroba jest powodowana przez bakterię Erwinia amylovar a. Poza jabłkami poraża między innymi gruszki, głogi, pigwowce czy maliny. Mikroorganizmy zimują na korze, na obrzeżach zmian chorobowych, które powstały podczas poprzedniego sezonu. Kiedy podczas wiosny temperatura wzrasta, bakteria namnaża się, a na powierzchni kory pojawiają się kropelki cieczy, zawierające miliony patogenów, które następnie przenoszone są na kwiaty za pośrednictwem deszczu, przez wiatr lub owady.

 

Kiedy bakterie dostaną się na znamię słupka, zaczynają się masowo namnażać, nie wywołując jednak symptomów choroby. Choć ilość mikroorganizmów na słupku osiągać może ogromne rozmiary, to objawy zakażenia pojawiają się zwykle dopiero po wniknięciu mikroorganizmów do miodników, które znajdują się u podstawy kwiatu. Po około 1-2 tygodniach od infekcji kwiaty więdną, a bakterie ponownie - za pośrednictwem owadów lub deszczu - przenoszone są na młode pędy. Tu także dochodzi do namnażania mikroorganizmów i dalszych porażeń.

 

Zainfekowane pędy przyjmują sierpowaty kształt i, podobnie jak liście, sprawiają wrażenie spalonych. W miarę upływu czasu pędy stają się coraz mniej podatne na zakażenie i dochodzi do tworzenia się charakterystycznych zmian, w których bakterie zimują. Zmiany najczęściej obserwowane są na nadziemnych częściach roślin, jednak zarazki mogą atakować również korzenie.

 

W celu zabezpieczenia jabłoni przed chorobą stosować należy metodę integrowaną, na którą składają się: stosowanie środków chemicznych i biologicznych, usuwanie porażonych części roślin, metody kwarantannowe i hodowlane.

 

Niezwykle ważne jest prowadzenie regularnego przeglądu roślin, którego dokonywać należy po zakończeniu etapu kwitnienia. W przypadku wykrycia bakterii, zainfekowane pędy należy przycinać około 20 cm poniżej miejsca porażenia. Silniej zaatakowane drzewka należy usunąć i spalić. Jako że zaraza ogniowa jest chorobą kwarantannową, po jej stwierdzeniu należy zgłosić ten fakt do najbliższej placówki Inspekcji Ochrony Roślin, która to podejmie odpowiednie środki zapobiegające rozprzestrzenianiu się czynnika chorobowego.

 

W celu ratowania porażonych roślin stosować należy fungicydy zawierające miedzian. Trzeba jednak pamiętać, że mają one jedynie działanie zapobiegawcze i stosowanie ich na roślinach już porażonych nie przyniesie oczekiwanego skutku. Przy zwalczaniu choroby pomocne może również okazać się obniżenie pH gleby (lekko kwaśny odczyn).

 

Ponieważ do infekcji dochodzi najczęściej w młodych, szybko rosnących częściach roślin, skrócenie okresu ich wzrostu znacznie zmniejszy prawdopodobieństwo wystąpienia choroby. Środkiem o takim działaniu jest chociażby - dostępny od niedawna również na rynku polskim - Regalis. Skrócenie okresu wegetacyjnego wzrostu roślin osiągniemy także poprzez odpowiednie nawożenie. Przede wszystkim należy ograniczyć ilość azotu, gdyż to właśnie ten pierwiastek odpowiada za silny przyrost drzewek.XXX Niebagatelne znaczenie ma również wybór odpowiednich drzewek. Pewną odpornością w stosunku do Erwinia amylovara wykazują odmiany Boskoop, Golden Delicious, Starkrimson i Wellspur Delicious.

 

Mozaika jabłoni

 

Jeśli w okresie kwitnienia roślin na liściach widoczne są żółtawe lub kremowe plamy, to oznacza to, że drzewka są najprawdopodobniej zainfekowane wirusem wywołującym mozaikę jabłoni. Kształt plam bywa silnie zróżnicowany, a pokryta nimi tkanka liścia może ulegać obumarciu.

 

Wirus sprawia, że drzewka rosną wolniej i tracą liście, co w konsekwencji prowadzi do skarłowacenia owoców. Na szczęście nie jest on w stanie przenieść się samoistnie z jednej rośliny na drugą. Do infekcji dochodzi natomiast podczas szczepienia materiału szkółkarskiego i, choć nie zostało to jeszcze potwierdzone, przypuszcza się, że wirus może być roznoszony przez owady.

 

Prawdopodobieństwo choroby można zminimalizować poprzez kontrolę liczby stawonogów, które mogą roznosić patogen, a także pozyskiwanie materiału od sprawdzonych producentów.

 

Lista patogenów mogących infekować jabłonie jest znacznie dłuższa, jednak pocieszające jest to, że większości z nich możemy skutecznie zapobiegać, i to bez dużego nakładu środków i pracy.

 

Niebagatelne znaczenie ma wybór możliwie odpornych na choroby odmian. Ponadto pamiętać należy o regularnym grabieniu liści i usuwaniu podejrzanie wyglądających części roślin. Jeśli spełnimy te warunki, najprawdopodobniej będzie można obyć się bez środków ochrony roślin, których używanie, ze względu na groźbę wykształcenia się odporności u organizmów chorobotwórczych, a także (a może przede wszystkim) na nasze zdrowie, powinno być ograniczane do minimum.

powrót

TORSEED – Przedsiębiorstwo Nasiennictwa Ogrodniczego i Szkółkarstwa S.A. w Toruniu